DaiLau.comDài Lâu
Người nước ngoài và người Việt ở nước ngoài

Việt kiều nhận thừa kế nhà đất ở Việt Nam: đứng tên được hay chỉ hưởng giá trị

Việt kiều thừa kế nhà đất: còn quốc tịch thì đứng tên như người trong nước, người gốc Việt và người nước ngoài có giới hạn. Trình tự khai nhận khi ở xa.

Three adult siblings seen from behind sitting on a wooden bench in the courtyard of an old family house in Ninh Binh countryside, folders on their laps, rice fields beyond, overcast sky

Việt kiều được nhận thừa kế nhà đất ở Việt Nam, nhưng có được đứng tên trên giấy chứng nhận hay không thì tuỳ vào tư cách của từng người. Người còn quốc tịch Việt Nam đứng tên như người trong nước. Người gốc Việt đã thôi quốc tịch được đứng tên với nhà ở gắn đất ở theo phạm vi luật cho phép, còn với loại đất ngoài phạm vi đó thì hưởng giá trị. Người nước ngoài không có gốc Việt thường chỉ đứng tên được nhà ở thương mại trong dự án được phép, có thời hạn; còn lại là hưởng giá trị.

Bộ luật Dân sự 2015 quyết định ai được thừa kế và mỗi người được bao nhiêu; Luật Đất đai 2024 và Luật Nhà ở 2023 quyết định người đó có được đứng tên tài sản hay không. Hai lớp này hay bị trộn, khiến gia đình tưởng con ở nước ngoài “không được thừa kế”, trong khi thật ra họ vẫn có phần, chỉ khác cách nhận. Bài này tách hai lớp đó và đi qua trình tự khai nhận khi người thừa kế ở xa.

Hai câu hỏi khác nhau: ai được thừa kế và ai được đứng tên

Câu hỏi thứ nhất do pháp luật dân sự trả lời. Nếu có di chúc hợp pháp, di sản chia theo di chúc. Nếu không có di chúc, hoặc di chúc không hợp pháp, di sản chia theo pháp luật cho những người ở hàng thừa kế gần nhất còn sống, mỗi người một phần bằng nhau. Quốc tịch không phải điều kiện để được thừa kế: một người con mang quốc tịch nước khác vẫn là người ở hàng thừa kế thứ nhất của cha mẹ.

Câu hỏi thứ hai do pháp luật đất đai và nhà ở trả lời: người được thừa kế có thuộc đối tượng được nhận quyền sử dụng loại đất đó, được sở hữu loại nhà đó hay không. Nếu có, họ đứng tên. Nếu không, họ vẫn giữ phần giá trị của mình và thực hiện bằng cách chuyển nhượng hoặc tặng cho phần đó cho người đủ điều kiện, có thể là chính anh chị em trong nước.

Nhầm lẫn giữa hai câu hỏi dẫn đến hai kiểu sai. Kiểu thứ nhất, người trong nước lập văn bản phân chia di sản mà bỏ qua người ở nước ngoài, cho rằng họ không có quyền; văn bản đó có thể bị huỷ. Kiểu thứ hai, người ở nước ngoài cố đứng tên một loại đất mà mình không được đứng tên, khiến hồ sơ kéo dài mà không có kết quả.

Tư cách người thừa kế và cách nhận

Bảng dưới tóm tắt nguyên tắc chung. Mỗi trường hợp thật cần kiểm loại đất, loại nhà và văn bản hiện hành.

Người thừa kếNhà, đất ở thông thườngĐất nông nghiệpCăn hộ trong dự án
Còn quốc tịch Việt NamĐứng tên như người trong nướcĐứng tên theo điều kiện chungĐứng tên, lâu dài
Người gốc Việt đã thôi quốc tịchĐứng tên nhà ở gắn đất ở theo phạm vi luật cho phépThường hưởng giá trịĐứng tên nếu đúng phạm vi
Người nước ngoài không gốc ViệtHưởng giá trịHưởng giá trịĐứng tên có thời hạn nếu dự án được phép, nếu không thì hưởng giá trị

“Hưởng giá trị” không có nghĩa là mất phần. Người thừa kế vẫn ký văn bản khai nhận, vẫn có phần trong di sản, chỉ là thay vì đứng tên lâu dài, họ chuyển phần đó cho người khác và nhận lại giá trị, hoặc tặng cho người thân nếu muốn. Cách định giá phần đó giữa các anh chị em là chuyện thoả thuận trong gia đình; bài này không bàn giá.

Trình tự khai nhận di sản khi có người ở nước ngoài

Trình tự dưới đây là khung chung cho trường hợp phổ biến nhất: cha mẹ mất, để lại nhà đất có giấy chứng nhận, một số con ở nước ngoài.

  1. Gom giấy tờ: giấy chứng nhận của tài sản, giấy chứng tử, giấy tờ chứng minh quan hệ của từng người thừa kế với người mất, di chúc nếu có.
  2. Xác định tư cách từng người thừa kế: còn quốc tịch, người gốc Việt hay người nước ngoài, để biết ai sẽ đứng tên, ai hưởng giá trị.
  3. Thống nhất trong gia đình cách phân chia, ai nhận phần nào, ai từ chối hay tặng lại phần của mình.
  4. Người ở nước ngoài lập văn bản uỷ quyền tại cơ quan đại diện Việt Nam, hoặc ký trực tiếp văn bản thoả thuận phân chia di sản khi về nước.
  5. Lập văn bản khai nhận hoặc thoả thuận phân chia di sản tại tổ chức hành nghề công chứng; việc niêm yết thông báo thụ lý được thực hiện theo quy định tại UBND xã, phường nơi có tài sản.
  6. Kê khai nghĩa vụ tài chính theo thông báo của cơ quan thuế, rồi nộp hồ sơ đăng ký biến động tại văn phòng đăng ký đất đai.
  7. Người hưởng giá trị làm tiếp thủ tục chuyển nhượng hoặc tặng cho phần của mình cho người đủ điều kiện.

Giấy tờ lập ở nước ngoài, như giấy khai sinh của con sinh ra ở đó, giấy kết hôn, giấy đổi tên, thường phải hợp pháp hoá lãnh sự và dịch. Đây là bước tốn thời gian nhất, nên làm sớm.

Những chỗ dễ vướng

Thiếu một người thừa kế. Văn bản phân chia di sản phải có đủ những người thừa kế. Một người con ở nước ngoài mất liên lạc nhiều năm vẫn là người thừa kế; bỏ qua họ là mầm mống tranh chấp.

Người thừa kế ở nước ngoài đã mất. Khi đó phần của họ có thể được chuyển cho con cháu họ theo thừa kế thế vị hoặc thừa kế tiếp, kéo thêm người ở nước khác vào hồ sơ. Lập sơ đồ gia đình trước khi ra công chứng.

Tài sản chưa có giấy chứng nhận. Nhà đất do ông bà để lại mà chưa từng được cấp giấy thì phải giải quyết việc cấp giấy hoặc chứng minh nguồn gốc trước, việc này kéo dài và cần hỏi văn phòng đăng ký đất đai.

Di chúc lập ở nước ngoài. Di chúc lập theo pháp luật nước khác cần được xem xét về hình thức và hiệu lực, kèm hợp pháp hoá và dịch. Hỏi luật sư trên AI Cố Vấn trước khi dựa vào nó.

Thời hiệu. Bộ luật Dân sự 2015 đặt thời hiệu để yêu cầu chia di sản, với bất động sản là một khoảng dài tính từ thời điểm mở thừa kế. Khoảng dài không có nghĩa là có thể để mãi; kiểm thời hiệu với luật sư nếu người mất đã lâu.

Từ chối nhận di sản và tặng lại phần của mình

Nhiều người con ở nước ngoài không định về Việt Nam sống, và muốn để lại phần của mình cho anh chị em đang trông nom nhà cửa. Có hai cách thường gặp: từ chối nhận di sản, hoặc nhận rồi tặng cho. Hai cách cho kết quả gần giống nhau nhưng khác về pháp lý.

Từ chối nhận di sản theo Bộ luật Dân sự 2015 phải lập thành văn bản và gửi trước thời điểm phân chia di sản. Phần bị từ chối sẽ được chia cho những người thừa kế khác theo quy định, không nhất thiết vào tay đúng người bạn muốn. Việc từ chối cũng không được nhằm trốn tránh nghĩa vụ tài sản của mình với người khác.

Nhận rồi tặng cho thì bạn chọn được đúng người nhận và có thể kèm điều kiện, nhưng phải qua thêm một giao dịch và có thể phát sinh nghĩa vụ thuế, phí theo quy định. Trong quan hệ cha mẹ, con, anh chị em ruột, một số khoản được miễn theo pháp luật thuế; hỏi cơ quan thuế để biết chính xác. Người gốc Việt hoặc người nước ngoài không được đứng tên loại đất đó thì cách tặng cho cho người trong nước lại chính là con đường hưởng giá trị mà luật mở sẵn.

Ví dụ giả định: căn nhà của cha mẹ và hai người con ở nước ngoài

Ví dụ giả định. Cha mẹ để lại một căn nhà phố ở Hải Phòng, không có di chúc. Có bốn người con: hai người sống tại Hải Phòng, một người định cư ở nước ngoài còn quốc tịch Việt Nam, một người đã nhập quốc tịch nước khác và đã làm xong thủ tục thôi quốc tịch Việt Nam từ nhiều năm trước. Cả bốn đều ở hàng thừa kế thứ nhất.

Hai người con ở trong nước và người con còn quốc tịch đều đứng tên được phần của mình trong căn nhà phố. Người con thứ tư là người gốc Việt, nên trước hết phải chuẩn bị giấy tờ chứng minh tư cách này cùng giấy tờ được phép nhập cảnh. Với nhà ở gắn đất ở, người này có thể thuộc phạm vi được nhận thừa kế và đứng tên; nếu hồ sơ không chứng minh được, phần của người này được thực hiện theo hướng hưởng giá trị.

Gia đình quyết định giữ căn nhà làm nơi thờ cúng chung, không bán. Hai người ở nước ngoài uỷ quyền cho một người em trong nước ký văn bản thoả thuận phân chia, trong đó ba người đứng tên chung, còn người thứ tư tặng phần của mình cho ba anh chị. Văn bản uỷ quyền, quyết định thôi quốc tịch và giấy tờ đổi tên của người con thứ tư được hợp pháp hoá và dịch từ trước. Nhờ chuẩn bị đủ giấy tờ trước khi ra công chứng, hồ sơ không bị trả về giữa chừng.

Việc nên làm khi cha mẹ còn sống

Phần lớn khó khăn trong các hồ sơ thừa kế có người ở nước ngoài đến từ việc không ai chuẩn bị gì khi cha mẹ còn khoẻ. Những việc dưới đây không tốn kém mà tiết kiệm rất nhiều thời gian cho cả nhà về sau:

  • Kiểm tài sản của cha mẹ đã có giấy chứng nhận chưa, thông tin trên giấy còn đúng không; nếu chưa có giấy thì làm thủ tục cấp giấy khi người đứng tên còn sống và có thể tự ký.
  • Khuyến khích cha mẹ lập di chúc rõ ràng, nêu cụ thể tài sản và người nhận, có công chứng hoặc chứng thực, nhất là khi có con ở nước ngoài không đứng tên được một số loại đất.
  • Lập sơ đồ gia đình gồm tất cả người con, kể cả người đã mất và con cháu của họ, cùng tư cách quốc tịch hiện tại của từng người.
  • Người ở nước ngoài giữ sẵn bản sao giấy khai sinh, hộ chiếu cũ và mới, giấy tờ đổi tên, đã dịch và hợp pháp hoá khi cần.
  • Thống nhất trước trong gia đình mong muốn của cha mẹ về căn nhà, để sau này không ai phải đoán.

Nếu cha mẹ muốn chuyển tài sản cho một người con ngay khi còn sống, tặng cho là một cách, nhưng cũng có hệ quả riêng về quyền của cha mẹ với căn nhà sau khi đã tặng. Trước khi chọn giữa tặng cho và di chúc, nên hỏi luật sư trên AI Cố Vấn để cân nhắc với hoàn cảnh cụ thể.

Câu hỏi thường gặp

Con mang quốc tịch nước ngoài có được thừa kế nhà của cha mẹ ở Việt Nam không?

Có. Quốc tịch không làm mất quyền thừa kế theo Bộ luật Dân sự 2015. Điều khác là quyền đứng tên: nếu không thuộc đối tượng được sở hữu loại nhà, sử dụng loại đất đó, người con được hưởng giá trị bằng cách chuyển nhượng hoặc tặng cho phần của mình cho người đủ điều kiện.

Có phải về Việt Nam để ký văn bản phân chia di sản không?

Không bắt buộc. Bạn có thể uỷ quyền cho người khác ký thay, với văn bản uỷ quyền lập tại cơ quan đại diện Việt Nam ở nước bạn sống hoặc đã hợp pháp hoá lãnh sự. Tuy vậy, người được uỷ quyền nên là người không có quyền lợi đối lập với bạn trong cùng hồ sơ.

Anh chị trong nước đã tự chia nhà mà không hỏi người ở nước ngoài thì sao?

Văn bản phân chia di sản thiếu người thừa kế có thể bị yêu cầu huỷ, và người bị bỏ sót có quyền yêu cầu chia lại phần của mình trong thời hiệu. Đây là vụ việc cụ thể, nên hỏi luật sư trên AI Cố Vấn với giấy tờ thật để biết cách làm và thời hạn.

Hưởng giá trị nghĩa là bắt buộc phải bán cho người ngoài không?

Không. Hưởng giá trị có thể là chuyển nhượng phần của mình cho anh chị em trong nước, hoặc tặng cho họ. Điều luật đặt ra là bạn không đứng tên lâu dài loại tài sản mà mình không đủ điều kiện, còn chọn người nhận là việc của gia đình.

Nhà ông bà để lại chưa có sổ thì Việt kiều có nhận được không?

Về nguyên tắc vẫn là di sản, nhưng trước khi phân chia và đăng ký, thường phải làm rõ nguồn gốc và xin cấp giấy chứng nhận. Việc này cần UBND xã, phường và văn phòng đăng ký đất đai xác nhận nhiều thông tin, nên mất thời gian hơn hẳn trường hợp đã có sổ.

Thừa kế nhà đất có phải đóng thuế không?

Có thể phát sinh thuế, lệ phí trước bạ và phí liên quan; một số quan hệ thân thuộc được miễn theo pháp luật thuế. Mức và trường hợp miễn thay đổi theo thời kỳ, nên bài không nêu con số. Hỏi cơ quan thuế hoặc tổ chức công chứng trước khi nộp hồ sơ.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138