DaiLau.comDài Lâu
Lâu dài và có thời hạn là gì

Đất lâu dài có bị thu hồi không: thời hạn sử dụng và thu hồi đất khác nhau ở đâu

Đất lâu dài vẫn có thể bị thu hồi, đất có thời hạn không tự mất khi tới mốc. Phân biệt thu hồi do hết hạn với thu hồi để làm dự án, và quyền của bạn ở mỗi trường hợp.

Edge of a Quang Ngai village where a new road is being built, surveyors seen from behind with a tripod on red soil, houses and coconut trees beyond, bright midday haze

Có. Đất ghi “lâu dài” vẫn có thể bị Nhà nước thu hồi khi rơi vào các trường hợp luật quy định, như cần đất cho quốc phòng, an ninh, cho dự án vì lợi ích quốc gia, công cộng, hoặc khi người sử dụng vi phạm nghiêm trọng. Thời hạn chỉ trả lời câu hỏi “được dùng tới khi nào nếu không có gì xảy ra”, còn thu hồi trả lời câu hỏi “khi nào Nhà nước lấy lại đất trước thời hạn hoặc vì lý do khác”.

Ngược lại, đất có thời hạn cũng không tự động bị thu chỉ vì tới mốc năm. Tuỳ loại đất, người sử dụng được tiếp tục sử dụng, được gia hạn, hoặc mới bị thu hồi nếu không được gia hạn. Bài viết tách bạch hai khái niệm theo Luật Đất đai 2024 và nêu những điều người có đất nên biết ở từng trường hợp, ở mức nguyên tắc.

Hai câu hỏi khác nhau mà người ta hay gộp làm một

Khi nghe tin khu mình có dự án, câu đầu tiên nhiều người hỏi là “đất nhà mình lâu dài hay có thời hạn”, như thể đất lâu dài thì được miễn. Thật ra thu hồi để làm dự án không phân biệt đất lâu dài hay có thời hạn; điều quyết định là dự án đó có thuộc trường hợp được thu hồi theo luật, có trong quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất, và có quyết định thu hồi đúng thẩm quyền hay không.

Thời hạn chỉ bước vào ở khâu tính bồi thường: đất có thời hạn thường được xét theo thời gian sử dụng còn lại, đất lâu dài không bị trừ. Ngoài ra, thời hạn còn là căn cứ của một nhóm thu hồi riêng: đất hết thời hạn mà không được gia hạn. Nhóm này không áp cho đất lâu dài, vì đất lâu dài không có ngày hết hạn.

Tách được hai câu hỏi này, bạn sẽ đặt đúng câu hỏi khi làm việc với cơ quan nhà nước: khi có dự án, hỏi về căn cứ thu hồi và phương án bồi thường; khi đất sắp tới mốc, hỏi về việc tiếp tục sử dụng hay gia hạn.

Các nhóm thu hồi đất và vai trò của thời hạn trong từng nhóm

Luật Đất đai 2024 chia việc thu hồi thành các nhóm lớn. Bảng dưới nêu nguyên tắc chung, không đi vào thủ tục chi tiết.

Nhóm thu hồiÁp cho đất lâu dài?Thời hạn ảnh hưởng thế nào
Vì mục đích quốc phòng, an ninhCóẢnh hưởng tới cách tính bồi thường về đất
Để phát triển kinh tế – xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộngCóẢnh hưởng tới cách tính bồi thường về đất
Do vi phạm pháp luật về đất đaiCóKhông phải yếu tố chính; vi phạm mới là căn cứ
Do hết thời hạn sử dụng mà không được gia hạnKhôngLà căn cứ trực tiếp của việc thu hồi
Do tự nguyện trả lại đất, người sử dụng chết không có người thừa kế, đất có nguy cơ đe doạ tính mạngCóThường không phải yếu tố chính

Cột giữa cho thấy đất lâu dài nằm trong gần như mọi nhóm, trừ nhóm hết hạn. Cột phải cho thấy thời hạn chủ yếu ảnh hưởng tới tiền bồi thường, không quyết định việc có bị thu hồi hay không trong các nhóm vì dự án.

Đất có thời hạn tới mốc: không phải lúc nào cũng bị thu

Đất nông nghiệp của cá nhân trực tiếp sản xuất trong hạn mức. Theo nguyên tắc của Luật Đất đai 2024, khi hết thời hạn được tiếp tục sử dụng theo thời hạn quy định mà không phải làm thủ tục gia hạn như đất dự án. Mốc trên giấy qua đi không đồng nghĩa với việc ruộng bị thu.

Đất giao, cho thuê để thực hiện dự án. Người sử dụng đất muốn dùng tiếp phải đề nghị gia hạn trong khoảng thời gian luật yêu cầu trước khi hết hạn. Được gia hạn thì tiếp tục; không đề nghị hoặc không được chấp thuận thì Nhà nước thu hồi.

Đất thuê trả tiền hằng năm của doanh nghiệp, hộ kinh doanh. Cũng theo logic gia hạn. Ngoài thời hạn, việc chấp hành nghĩa vụ tiền thuê và sử dụng đúng mục đích là những yếu tố được xem xét khi gia hạn.

Sản phẩm trong dự án trên đất có thời hạn. Người mua căn hộ, nhà phố trên đất thương mại dịch vụ chịu theo thời hạn của dự án. Việc gia hạn và quyền của người mua khi dự án tới hạn có quy định riêng, Dài Lâu tách thành danh mục riêng để giải thích.

Thu hồi do hết hạn khác thu hồi để làm dự án ở quyền lợi

Khi Nhà nước thu hồi đất để làm dự án vì lợi ích quốc gia, công cộng, người có đất hợp pháp được bồi thường về đất, bồi thường thiệt hại tài sản, được hỗ trợ và bố trí tái định cư nếu đủ điều kiện. Đây là sự đánh đổi khi người dân nhường đất cho lợi ích chung.

Khi thu hồi do hết thời hạn mà không được gia hạn, về nguyên tắc đây là chấm dứt việc sử dụng đất theo pháp luật: quyền sử dụng đã hết theo đúng thời hạn mà các bên biết từ đầu, nên không đặt ra việc bồi thường về đất như thu hồi vì dự án. Tài sản trên đất, chi phí đầu tư còn lại được xử lý theo quy định cụ thể; mức độ được xem xét tuỳ từng trường hợp, bạn cần tra văn bản hiện hành.

Chính sự khác biệt về quyền lợi này giải thích vì sao người dùng đất có thời hạn cần theo dõi mốc kết thúc và nộp hồ sơ gia hạn đúng lúc. Để đất rơi vào nhóm hết hạn mà không gia hạn là để mất quyền theo cách ít được bù đắp nhất.

Đất lâu dài nằm trong quy hoạch nhưng chưa thu hồi: quyền còn tới đâu

Giữa lúc quy hoạch được công bố và lúc có quyết định thu hồi có thể là một khoảng rất dài. Trong khoảng đó, đất lâu dài vẫn là đất lâu dài, người sử dụng vẫn ở, vẫn canh tác, vẫn đứng tên. Luật Đất đai 2024 theo nguyên tắc phân biệt hai giai đoạn: khi khu đất mới nằm trong quy hoạch mà chưa có kế hoạch sử dụng đất hằng năm của cấp có thẩm quyền, người sử dụng đất được tiếp tục sử dụng và thực hiện các quyền theo luật.

Khi khu đất đã có trong kế hoạch sử dụng đất hằng năm để thu hồi, người sử dụng vẫn được tiếp tục sử dụng, nhưng việc xây mới nhà ở, công trình hay trồng cây lâu năm bị hạn chế; sửa chữa, cải tạo nhà hiện có có thể được phép theo quy định. Những giới hạn này nhằm tránh việc xây dựng đón đầu để tăng tiền bồi thường. Chi tiết được làm gì, không được làm gì bạn nên tra văn bản hiện hành và hỏi UBND xã, phường.

Điểm cần nhớ là thời hạn “lâu dài” không bị rút ngắn chỉ vì nằm trong quy hoạch. Quyền chỉ chấm dứt khi có quyết định thu hồi hợp pháp. Nếu quy hoạch kéo dài nhiều năm mà không thực hiện, luật có cơ chế điều chỉnh hoặc huỷ bỏ kế hoạch; gặp tình trạng này, bạn có quyền hỏi và kiến nghị.

Những quyền bạn có khi nhận được thông báo thu hồi

Dù đất lâu dài hay có thời hạn, khi có thông báo thu hồi để làm dự án, người có đất có một số quyền cơ bản theo luật:

  • Được thông báo trước khi có quyết định thu hồi, theo thời gian luật quy định, để biết lý do, phạm vi, kế hoạch.
  • Được tham gia điều tra, khảo sát, kiểm đếm; được biết số liệu về đất, tài sản của mình trước khi lập phương án.
  • Được biết phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và góp ý trước khi phương án được phê duyệt.
  • Được nhận tiền bồi thường, hỗ trợ trước khi bàn giao đất, trừ trường hợp luật có quy định khác.
  • Được khiếu nại, khởi kiện nếu cho rằng quyết định thu hồi hoặc phương án bồi thường không đúng.

Danh sách trên là nguyên tắc. Thời gian thông báo, trình tự kiểm đếm, cách tính cụ thể nằm trong luật và văn bản của tỉnh, bạn cần tra bản hiện hành. Khi đã có tranh chấp về con số hay căn cứ thu hồi, hãy hỏi luật sư trên AI Cố Vấn kèm thông báo, biên bản kiểm đếm và giấy chứng nhận.

Bốn hiểu lầm khiến người có đất thiệt thòi

“Đất lâu dài thì không cần quan tâm quy hoạch.” Quy hoạch mới là thứ báo trước khả năng thu hồi. Đất lâu dài nằm trong quy hoạch làm đường vẫn bị thu hồi khi dự án triển khai. Tra quy hoạch trước khi mua, xây là thói quen nên có.

“Đất sắp hết hạn thì bị thu ngay, bán gấp kẻo mất.” Với đất nông nghiệp của cá nhân trực tiếp sản xuất, điều này không đúng. Bán vội vì sợ mốc năm là quyết định dựa trên nỗi sợ, không dựa trên luật.

“Có thông báo thu hồi là hết quyền, không làm gì được nữa.” Từ lúc có thông báo tới lúc có quyết định và bàn giao còn nhiều bước, và ở mỗi bước người có đất đều có quyền được biết, được góp ý, được khiếu nại.

“Hết hạn mà vẫn đang dùng thì không ai để ý.” Với đất dự án, đất thuê, không gia hạn là căn cứ thu hồi. Tiếp tục dùng đất đã hết hạn mà không có quyết định gia hạn có thể bị coi là sử dụng đất không đúng quy định.

Việc nên làm theo từng tình huống

Tuỳ bạn đang ở tình huống nào, thứ tự việc cần làm khác nhau.

  1. Đất lâu dài, chưa có dự án: tra quy hoạch sử dụng đất của khu vực định kỳ, giữ giấy tờ và biên lai thuế đầy đủ, đăng ký bổ sung tài sản trên đất.
  2. Đất có thời hạn, còn xa mốc: ghi mốc kết thúc vào lịch gia đình hoặc lịch doanh nghiệp, tìm hiểu trước quy định gia hạn hoặc tiếp tục sử dụng của loại đất mình.
  3. Đất có thời hạn, gần mốc: hỏi văn phòng đăng ký đất đai hoặc cơ quan đất đai cấp tỉnh về thủ tục, chuẩn bị hồ sơ sớm, không đợi tới sát ngày.
  4. Đã có thông báo thu hồi: giữ toàn bộ giấy tờ, tham gia kiểm đếm, ghi chép những gì được đo, đọc kỹ phương án, góp ý bằng văn bản khi thấy sai.
  5. Đã có quyết định mà không đồng ý: tìm hiểu thời hạn khiếu nại, khởi kiện, chuẩn bị hồ sơ, hỏi ý kiến luật sư cho vụ việc cụ thể.

Câu hỏi thường gặp

Đất lâu dài bị thu hồi để làm đường có được tái định cư không?

Nếu bị thu hồi đất ở và đủ điều kiện theo quy định, người có đất được bố trí tái định cư hoặc nhận tiền thay cho tái định cư theo phương án được duyệt. Điều kiện cụ thể, như không còn chỗ ở nào khác trong cùng địa bàn, do luật và văn bản của tỉnh quy định. Hỏi hội đồng bồi thường của dự án để biết trường hợp của mình.

Đất nông nghiệp đã qua mốc trên sổ mà bị thu hồi làm dự án thì có được bồi thường không?

Nếu cá nhân đang trực tiếp sản xuất trong hạn mức và được tiếp tục sử dụng theo luật, việc thu hồi để làm dự án vẫn thuộc diện xem xét bồi thường, hỗ trợ theo quy định. Cách xác định thời hạn và mức bồi thường cụ thể cần tra văn bản hiện hành của tỉnh.

Có thể từ chối giao đất khi bị thu hồi đúng quy định không?

Khi quyết định thu hồi đúng căn cứ, đúng thẩm quyền, đúng trình tự, người có đất có nghĩa vụ chấp hành; nếu không đồng ý vẫn có quyền khiếu nại, khởi kiện song song. Không bàn giao đất có thể dẫn tới cưỡng chế theo quy định. Nên tập trung vào việc kiểm tra căn cứ và con số bồi thường.

Đất thuê của Nhà nước bị thu hồi trước hạn thì sao?

Nếu thu hồi để làm dự án vì lợi ích quốc gia, công cộng khi đất còn thời hạn, người thuê có thể được xem xét bồi thường theo hình thức thuê và phần thời hạn còn lại, cùng tài sản trên đất, theo quy định. Đất thuê trả tiền hằng năm và trả một lần có cách xử lý khác nhau; nên tra văn bản hiện hành.

Làm sao biết đất mình có nằm trong khu sắp thu hồi?

Xem quy hoạch sử dụng đất và kế hoạch sử dụng đất hằng năm đã được công bố, hỏi UBND xã, phường nơi có đất hoặc cơ quan đất đai cấp tỉnh. Cảnh giác với tin đồn và giấy tờ không rõ nguồn; thông báo thu hồi thật phải do cơ quan có thẩm quyền ban hành và gửi tới người có đất.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138