DaiLau.comDài Lâu
Chung cư: sở hữu và niên hạn

Chung cư phải phá dỡ: chủ căn hộ được bồi thường, tái định cư và ở tạm thế nào

Khi chung cư phải phá dỡ để xây lại, chủ căn hộ được chọn tái định cư tại chỗ, nơi khác hoặc nhận tiền. Nguyên tắc tính quyền lợi và chỗ ở tạm.

Family packing household items into cardboard boxes inside an emptied apartment in an old Ho Chi Minh City block, child holding a potted plant, seen from behind, warm evening light

Khi chung cư phải phá dỡ để cải tạo, xây dựng lại, chủ căn hộ không mất trắng: theo Luật Nhà ở 2023, họ được bồi thường và có quyền lựa chọn giữa tái định cư tại chỗ, tái định cư ở nơi khác hoặc nhận tiền, kèm chỗ ở tạm hoặc khoản hỗ trợ trong thời gian xây dựng. Cơ sở của những quyền này là quyền sở hữu căn hộ và quyền sử dụng chung phần đất dưới toà nhà, những thứ không biến mất theo bê tông.

Tuy vậy, quyền lợi cụ thể của từng hộ phụ thuộc rất nhiều vào giấy tờ, diện tích hợp pháp, phương án được phê duyệt và quy định của từng tỉnh, thành phố. Bài này giải thích các lựa chọn, những yếu tố quyết định mức quyền lợi, chỗ dễ thiệt và việc cần kiểm tra trước khi ký nhận. Các con số cụ thể như hệ số diện tích hay mức hỗ trợ, bạn cần tra quy định hiện hành của nơi có toà nhà.

Ba lựa chọn chính của chủ căn hộ

Phương án bồi thường, tái định cư thường cho chủ căn hộ chọn một trong các hướng dưới đây. Mỗi hướng hợp với hoàn cảnh khác nhau; bảng chỉ nêu đặc điểm, không khuyên chọn hướng nào.

Lựa chọnNhận gì (nguyên tắc)Hợp với aiCần lưu ý
Tái định cư tại chỗCăn hộ mới trong công trình xây lại trên chính khu đất cũHộ muốn giữ nơi ở, gắn bó khu phố, trường lớp, chỗ làmPhải ở tạm trong suốt thời gian xây dựng; tiến độ dự án ảnh hưởng trực tiếp
Tái định cư nơi khácCăn hộ ở dự án khác do Nhà nước hoặc chủ đầu tư bố tríHộ cần có chỗ ở ổn định sớm, không muốn chờXem kỹ vị trí, pháp lý, thời điểm bàn giao của nơi được bố trí
Nhận tiềnKhoản bồi thường bằng tiền theo phương án được duyệtHộ đã có nơi ở khác hoặc có kế hoạch riêngCách tính giá trị phụ thuộc quy định hiện hành; đối chiếu kỹ trước khi ký

Một số phương án cho phép kết hợp, chẳng hạn nhận căn hộ mới và thanh toán hoặc nhận lại phần chênh lệch giá trị. Hãy hỏi rõ phương án của toà nhà bạn có cho phép không, và chênh lệch được tính theo nguyên tắc nào.

Những yếu tố quyết định quyền lợi của từng hộ

Diện tích hợp pháp của căn hộ. Căn cứ chính là diện tích ghi trên giấy chứng nhận hoặc giấy tờ hợp pháp khác. Phần cơi nới, chiếm dụng không có giấy tờ thường không được tính như diện tích hợp pháp, dù có thể được xem xét hỗ trợ theo chính sách địa phương.

Hệ số khi bố trí diện tích mới. Luật Nhà ở 2023 cho phép bố trí căn hộ tái định cư tại chỗ với diện tích có thể lớn hơn căn cũ theo một hệ số do UBND tỉnh, thành phố quyết định trong khung luật định. Hệ số cụ thể khác nhau giữa các địa phương và có thể khác nhau giữa các dự án, nên phải tra quyết định hiện hành.

Vị trí và loại diện tích. Căn hộ ở tầng một, có mặt tiền kinh doanh, hay diện tích không phải để ở có thể được xử lý khác căn hộ ở các tầng trên. Phương án thường có quy định riêng cho những trường hợp này.

Tình trạng pháp lý của người đứng tên. Chủ sở hữu có giấy chứng nhận, người đang thuê nhà thuộc sở hữu nhà nước, người mua bằng giấy tay chưa sang tên được xử lý khác nhau. Giải quyết sớm các vướng mắc về giấy tờ là cách bảo vệ quyền lợi hiệu quả nhất.

Nội dung phương án được phê duyệt. Cuối cùng, quyền lợi của hộ được ghi trong phương án bồi thường, tái định cư đã được cơ quan có thẩm quyền phê duyệt. Mọi lời hứa ngoài phương án đều không có giá trị bảo đảm.

Chỗ ở tạm trong thời gian xây dựng

Nếu chọn tái định cư tại chỗ, hộ gia đình phải rời toà nhà cũ và ở nơi khác trong toàn bộ thời gian phá dỡ và xây mới. Phương án thường bố trí chỗ ở tạm tại quỹ nhà của Nhà nước hoặc của chủ đầu tư, hoặc chi trả tiền để hộ tự thuê chỗ ở. Mức chi trả và thời gian chi trả theo quy định của địa phương và phương án được duyệt.

Điểm cần hỏi kỹ là nếu dự án chậm tiến độ thì chỗ ở tạm hay khoản hỗ trợ có được kéo dài không, ai chịu trách nhiệm. Đây là nỗi lo thực tế của nhiều hộ, vì một dự án chậm vài năm có thể làm cuộc sống gia đình đảo lộn. Đề nghị điều khoản này được ghi rõ trong văn bản ký với chủ đầu tư.

Với gia đình có người già, người bệnh, trẻ đi học, vị trí chỗ ở tạm ảnh hưởng nhiều tới sinh hoạt. Nếu phương án cho chọn giữa nhận nhà tạm và nhận tiền tự thuê, hãy tính cả quãng đường đến trường, nơi làm, nơi khám chữa bệnh, chứ không chỉ con số hỗ trợ.

Kiểm tra gì trước khi ký nhận phương án

Khi nhận được dự thảo hoặc quyết định phê duyệt phương án cho hộ mình, đừng ký ngay tại chỗ. Các bước dưới đây giúp bạn phát hiện sai sót trong lúc còn sửa được.

  1. Đối chiếu tên người được hưởng với giấy chứng nhận hoặc giấy tờ sở hữu. Sai tên, thiếu đồng sở hữu là lỗi phải sửa ngay.
  2. Đối chiếu diện tích được công nhận với diện tích trên giấy tờ. Nếu thấp hơn, đề nghị giải thích bằng văn bản phần bị trừ và căn cứ.
  3. Xem hệ số áp dụng, diện tích căn hộ mới, vị trí tầng nếu đã xác định, cách bố trí căn bằng bốc thăm hay thứ tự.
  4. Xem khoản tiền chênh lệch nếu có: hộ phải trả thêm hay được nhận lại, tính theo nguyên tắc nào.
  5. Xem mục chỗ ở tạm: hình thức, thời gian, điều gì xảy ra nếu dự án chậm tiến độ.
  6. Xem thời điểm bàn giao dự kiến, cam kết về chất lượng căn hộ mới và việc cấp giấy chứng nhận cho căn hộ tái định cư.

Nếu phát hiện điểm chưa đúng, gửi ý kiến bằng văn bản và giữ bản có xác nhận đã nhận. Ý kiến bằng miệng tại buổi họp rất dễ bị quên.

Căn hộ mới sau khi xây lại: giấy chứng nhận và một vòng đời mới

Khi công trình mới hoàn thành, căn hộ tái định cư được bàn giao theo phương án và chủ căn hộ được làm thủ tục cấp giấy chứng nhận cho căn mới. Giấy chứng nhận này ghi nhận quyền sở hữu căn hộ mới và quyền sử dụng chung phần đất của công trình mới. Nên kiểm tra ngay khi nhận: tên người đứng tên, diện tích, vị trí căn so với phương án đã duyệt.

Về thời hạn, toà nhà mới bắt đầu một vòng đời mới, với thời hạn sử dụng theo hồ sơ thiết kế của chính công trình mới, tính từ khi nghiệm thu đưa vào sử dụng. Nói cách khác, căn hộ của bạn không "kế thừa" tuổi của toà nhà cũ. Đây là một điểm cư dân chung cư cũ ít để ý nhưng có ý nghĩa: sau cải tạo, căn hộ quay lại giai đoạn đầu của vòng đời công trình.

Đi kèm toà nhà mới là những nghĩa vụ mà khu tập thể cũ có thể chưa từng có: kinh phí bảo trì phần sở hữu chung, phí quản lý vận hành, nội quy toà nhà, hội nghị nhà chung cư định kỳ. Hộ nào quen nếp sống cũ nên tìm hiểu trước để chuẩn bị. Những khoản này góp phần giữ cho toà nhà mới không lặp lại cảnh xuống cấp của toà nhà cũ, và chính là lý do cư dân nên quan tâm tới cách ban quản trị sử dụng chúng.

Khi hộ gia đình không đồng ý

Một dự án cải tạo cần sự đồng thuận rộng, nhưng không thể chờ đến khi mọi hộ cùng đồng ý, nhất là khi toà nhà nguy hiểm. Luật Nhà ở 2023 có cơ chế để dự án được tiếp tục khi phương án đã được phê duyệt theo đúng trình tự, kể cả biện pháp cưỡng chế di dời đối với trường hợp không chấp hành, với mục đích chính là bảo đảm an toàn tính mạng.

Không đồng ý với phương án không có nghĩa là phải chọn giữa im lặng và chống đối. Con đường đúng là khiếu nại quyết định hành chính liên quan trong thời hạn luật định, kèm căn cứ cụ thể: diện tích bị tính thiếu, giấy tờ bị bỏ sót, hệ số áp sai. Khiếu nại có căn cứ thường được xem xét nghiêm túc hơn nhiều so với phản đối chung chung.

Với những hộ có hoàn cảnh phức tạp, như căn hộ đang thế chấp, đang có tranh chấp, hoặc mua bằng giấy tay nhiều đời, nên hỏi luật sư trên AI Cố Vấn càng sớm càng tốt. Người có chuyên môn sẽ xem giấy tờ cụ thể và cho biết hộ mình có cơ sở yêu cầu tới đâu, tránh bỏ lỡ thời hạn khiếu nại.

Những trường hợp đặc biệt nên hỏi riêng

Một số tình huống không được giải quyết theo cách chung mà cần xem quy định riêng hoặc phương án riêng. Nếu hộ bạn thuộc một trong các trường hợp dưới đây, hãy hỏi cơ quan có thẩm quyền ngay khi dự án bắt đầu.

  • Người đang thuê nhà chung cư thuộc sở hữu nhà nước, chưa mua hoá giá: quyền thuê tiếp hoặc được mua căn hộ mới theo quy định riêng.
  • Căn hộ đang thế chấp tại ngân hàng: bên nhận thế chấp cần được thông báo, và việc nhận căn hộ mới hoặc nhận tiền phải tính tới khoản thế chấp.
  • Căn hộ có nhiều đồng sở hữu, hoặc chủ sở hữu đã mất mà chưa khai nhận thừa kế.
  • Diện tích tầng một đang dùng để kinh doanh, hoặc diện tích không phải để ở.
  • Hộ đã mua bán căn hộ bằng giấy tờ viết tay, chưa sang tên qua nhiều lần.
  • Hộ có người đang ở nước ngoài dài hạn, cần uỷ quyền để ký các giấy tờ của dự án.

Những trường hợp này không làm mất quyền lợi, nhưng nếu để muộn, việc xác định ai được hưởng và hưởng gì có thể kéo dài, ảnh hưởng tới cả gia đình.

Câu hỏi thường gặp

Chung cư bị phá dỡ thì chủ căn hộ có được bồi thường không?

Có. Theo Luật Nhà ở 2023, chủ căn hộ trong chung cư phải phá dỡ để cải tạo, xây dựng lại được bồi thường và được lựa chọn tái định cư tại chỗ, tái định cư nơi khác hoặc nhận tiền theo phương án được phê duyệt. Mức cụ thể phụ thuộc giấy tờ và quy định địa phương.

Tái định cư tại chỗ có được căn hộ rộng hơn căn cũ không?

Luật cho phép bố trí diện tích tái định cư tại chỗ theo một hệ số do UBND tỉnh, thành phố quyết định trong khung luật định, nên có thể bằng hoặc lớn hơn căn cũ. Hệ số khác nhau giữa các địa phương, bạn cần tra quyết định hiện hành nơi có toà nhà.

Trong thời gian xây lại thì ở đâu?

Phương án thường bố trí chỗ ở tạm hoặc chi trả tiền để hộ tự thuê. Nên hỏi kỹ thời gian hỗ trợ và cách xử lý nếu dự án chậm tiến độ, rồi đề nghị ghi vào văn bản ký với chủ đầu tư.

Phần cơi nới ban công, chuồng cọp có được bồi thường không?

Phần cơi nới không có giấy tờ hợp pháp thường không được tính như diện tích hợp pháp. Một số địa phương có chính sách hỗ trợ riêng cho phần này. Hỏi trực tiếp khi lập phương án cho hộ mình để kỳ vọng đúng.

Căn hộ đang thế chấp ngân hàng thì xử lý thế nào khi phá dỡ?

Khoản thế chấp không tự mất đi. Bên nhận thế chấp cần được thông báo, và việc nhận căn hộ mới hay nhận tiền phải tính tới quyền của bên nhận thế chấp. Nên trao đổi với ngân hàng sớm và hỏi luật sư nếu tình huống phức tạp.

Không đồng ý phương án bồi thường thì có thể ở lại không?

Khi phương án đã được phê duyệt đúng trình tự, đặc biệt với toà nhà nguy hiểm, luật có cơ chế buộc di dời để bảo đảm an toàn. Cách bảo vệ quyền lợi đúng là khiếu nại có căn cứ trong thời hạn luật định, không phải từ chối di dời.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138