Một căn hộ du lịch hay biệt thự nghỉ dưỡng chịu hai mốc thời gian chạy song song: thời hạn sử dụng đất của dự án ghi trên sổ, và tuổi thọ thật của công trình. Khi công trình cần sửa lớn trong lúc đất chỉ còn ít năm, chủ căn đứng trước một câu hỏi khó: bỏ công sức sửa cho khoảng thời gian còn lại, chờ biết dự án có được gia hạn hay không, hay làm song song cả hai việc.
Bài viết không khuyên sửa hay không sửa. Nó tách bạch hai chiếc đồng hồ, chỉ ra phần nào là việc riêng của chủ căn và phần nào là việc chung của cả toà, gợi ý trình tự ra quyết định khi có nhiều chủ, và nhắc những giấy tờ cần giữ. Quy định về bảo trì, kiểm định và gia hạn thay đổi theo văn bản hướng dẫn, nên mọi chi tiết cần đối chiếu với văn bản hiện hành.
Hai chiếc đồng hồ không chạy cùng nhịp
Mốc thứ nhất là thời hạn sử dụng đất của dự án, ghi trên giấy chứng nhận của từng căn và trong quyết định giao đất, cho thuê đất. Mốc thứ hai là tuổi thọ thực tế của công trình: kết cấu bê tông, cốt thép, mái, chống thấm, hệ thống điện nước, thang máy. Ở vùng ven biển, hơi muối và gió mạnh làm nhiều hạng mục xuống cấp nhanh hơn so với trong đất liền.
Hai mốc này hiếm khi trùng nhau. Có dự án mà toà nhà vẫn tốt khi đất sắp hết hạn; câu hỏi chính khi đó là gia hạn. Có dự án mà công trình đã cần sửa lớn khi đất còn mười mấy năm; câu hỏi khi đó là có đáng bỏ ra một khoản đáng kể cho khoảng thời gian còn lại hay không, và nếu bỏ thì ai bỏ phần nào.
Điều đáng nhớ là hai đồng hồ có liên quan tới nhau. Khi dự án đề nghị gia hạn, việc chấp hành pháp luật về đất đai và xây dựng là một yếu tố được xem xét. Một toà nhà bị bỏ mặc xuống cấp, có hạng mục mất an toàn, khó là một hồ sơ thuận lợi. Ngược lại, một khu được bảo trì đều đặn thường dễ trình bày hơn khi chứng minh nhu cầu tiếp tục sử dụng.
Phần nào là việc riêng, phần nào là việc chung
Phần sở hữu riêng của căn. Nội thất, thiết bị, lớp hoàn thiện bên trong căn thường là việc của chủ căn. Sửa phần này không cần chờ ai, nhưng vẫn phải theo quy chế quản lý toà nhà về giờ thi công, vật liệu, an toàn.
Phần sở hữu chung của toà nhà. Kết cấu chịu lực, mái, mặt ngoài, hành lang, thang máy, hệ thống kỹ thuật chung thường thuộc phần chung. Sửa lớn phần này cần quyết định chung theo quy chế và thường dùng quỹ bảo trì hoặc khoản đóng góp được hội nghị chủ sở hữu thông qua.
Phần còn thuộc chủ đầu tư. Nếu chủ đầu tư còn giữ một số căn hoặc khu vực dịch vụ, họ cũng là một chủ sở hữu và có nghĩa vụ đóng góp tương ứng. Cách tính tuỳ hợp đồng và quy chế.
Phần đơn vị vận hành quản lý. Với dự án có đơn vị khai thác chung, hợp đồng giữa chủ căn và đơn vị đó có thể quy định việc thay thế, sửa chữa định kỳ. Đây là chuyện vận hành, cần đọc chính hợp đồng của bạn; bài này chỉ lưu ý rằng nó không thay được quyết định về phần sở hữu chung.
Đặt câu hỏi theo thời hạn còn lại và mức hư hỏng
Bảng dưới đây không đưa ra đáp án, chỉ gợi ý câu hỏi nên đặt ở từng tình huống. Mọi con số "nhiều năm", "ít năm" là tương đối, tuỳ từng dự án.
| Tình huống | Câu hỏi nên đặt trước | Hỏi ai |
|---|---|---|
| Đất còn nhiều năm, hư hỏng nhẹ | Bảo trì định kỳ đã làm đủ chưa, quỹ bảo trì còn bao nhiêu | Ban quản trị, ban quản lý toà nhà |
| Đất còn nhiều năm, hư hỏng kết cấu | Có cần kiểm định chất lượng không, phương án sửa và chia chi phí | Hội nghị chủ sở hữu, đơn vị kiểm định, Sở Xây dựng |
| Đất còn ít năm, hư hỏng nhẹ | Dự án đã chuẩn bị hồ sơ gia hạn chưa, ai đứng ra | Ban quản trị, văn phòng đăng ký đất đai |
| Đất còn ít năm, hư hỏng kết cấu | Tình trạng an toàn hiện tại, khả năng gia hạn, phương án tạm thời | Cơ quan đất đai cấp tỉnh, Sở Xây dựng, luật sư |
| Đã quá mốc, chưa gia hạn | Căn cứ nào để tiếp tục sử dụng, có được sửa chữa không | Cơ quan đất đai cấp tỉnh, luật sư |
Ô cuối cùng là tình huống khó nhất: mọi quyết định đầu tư sửa chữa khi chưa rõ quyền sử dụng đất đều chứa rủi ro. Khi đó, làm rõ tình trạng pháp lý luôn đi trước.
Quỹ bảo trì và sổ sách: những câu chủ căn có quyền hỏi
Nhiều cuộc tranh cãi về sửa chữa lớn bắt nguồn từ chỗ không ai nắm rõ quỹ bảo trì đang có bao nhiêu, đã chi vào đâu, ai giữ. Với toà nhà có cả phần nhà ở và phần công trình không phải nhà ở, cách hình thành và quản lý quỹ có thể khác nhau giữa các phần, tuỳ hợp đồng mua bán và quy chế. Chủ căn nên đọc lại điều khoản về bảo trì trong hợp đồng của mình trước khi bàn chuyện đóng góp thêm.
Các câu nên hỏi ban quản trị hoặc ban quản lý: quỹ bảo trì phần sở hữu chung đã được bàn giao chưa và đang nằm ở tài khoản nào; số dư hiện tại; những khoản đã chi trong các năm gần đây và theo quyết định nào; kế hoạch bảo trì định kỳ có được lập không. Những câu hỏi này không mang tính đối đầu; chúng giúp mọi chủ căn có cùng một bức tranh trước khi biểu quyết.
Khi đất của dự án còn ít năm, nên đề nghị ghi kèm thông tin thời hạn vào mọi tài liệu về kế hoạch bảo trì. Một kế hoạch sửa chữa trải dài vượt quá mốc kết thúc mà chưa có quyết định gia hạn là kế hoạch cần được nói rõ rủi ro cho mọi người cùng biết.
Trình tự ra quyết định sửa lớn trong toà có nhiều chủ
Khi phần chung cần sửa lớn, một quyết định đúng trình tự giúp tránh cảnh mỗi người một ý và tiền đóng góp không ai muốn bỏ. Gợi ý các bước:
- Ban quản trị hoặc nhóm chủ căn tập hợp hiện trạng: hạng mục nào hư hỏng, mức độ, có ảnh hưởng an toàn không; nếu cần, đề nghị kiểm định theo quy định.
- Cùng lúc, tra lại mốc thời hạn đất của dự án và tình trạng gia hạn; ghi rõ cả hai thông tin trong tài liệu gửi các chủ căn.
- Lập vài phương án: sửa đủ, sửa phần an toàn tối thiểu, sửa theo giai đoạn gắn với tiến độ gia hạn; mỗi phương án kèm cách chia chi phí theo quy chế.
- Đưa ra hội nghị chủ sở hữu biểu quyết theo quy chế; ghi biên bản rõ ai đồng ý, ai không, khoản đóng góp của từng căn.
- Lưu toàn bộ hồ sơ sửa chữa cùng hồ sơ thời hạn đất của dự án; đây là chứng cứ hữu ích khi đề nghị gia hạn.
Nếu có tranh chấp về chia chi phí hay về quyền quyết định, bạn có thể hỏi luật sư trên AI Cố Vấn kèm quy chế toà nhà và biên bản họp đã che thông tin cá nhân không cần thiết.
Những hiểu lầm dễ gặp
"Đất sắp hết hạn thì khỏi sửa gì nữa." Hạng mục mất an toàn vẫn phải xử lý bất kể thời hạn, vì trách nhiệm với người ở, khách và người đi đường không phụ thuộc mốc trên sổ. Bỏ mặc còn có thể làm hồ sơ gia hạn bất lợi hơn.
"Sửa đẹp thì chắc được gia hạn." Gia hạn xét theo quy hoạch, việc chấp hành pháp luật và nhu cầu sử dụng. Tình trạng công trình tốt là điểm cộng, không phải đảm bảo.
"Sửa phần riêng thì không ai được hỏi." Sửa trong căn vẫn phải theo quy chế toà nhà, nhất là khi đụng tới kết cấu, đường ống, hệ thống điện chung hay mặt ngoài. Tự ý đục phá có thể gây hư hại cho căn khác và cho phần chung, kéo theo trách nhiệm bồi thường.
"Quỹ bảo trì là tiền của chủ đầu tư." Quỹ bảo trì phần sở hữu chung được hình thành từ đóng góp và phải dùng đúng mục đích theo quy định, quy chế. Chủ căn có quyền được biết số dư và việc chi tiêu.
"Căn của mình ở tầng thấp, mái hỏng không liên quan." Phần chung là chung. Mái, kết cấu, hệ thống kỹ thuật hỏng ở đâu thì ảnh hưởng tới cả toà, kể cả khi đề nghị gia hạn.
Giấy tờ nên giữ cho cả hai chiếc đồng hồ
Một bộ hồ sơ đủ giúp bạn chủ động cả khi bàn sửa chữa lẫn khi bàn gia hạn:
- Giấy chứng nhận của căn, bản sao đủ các trang, có dòng mục đích và thời hạn sử dụng đất.
- Bản sao quyết định giao đất, cho thuê đất của dự án và văn bản gia hạn, điều chỉnh nếu có.
- Quy chế quản lý toà nhà hoặc khu, có phần về sở hữu chung, sở hữu riêng và quỹ bảo trì.
- Biên bản các hội nghị chủ sở hữu có bàn về sửa chữa, bảo trì, thời hạn đất.
- Báo cáo kiểm định hoặc đánh giá hiện trạng công trình nếu đã làm.
- Chứng từ đóng góp quỹ bảo trì và các khoản sửa chữa của căn.
Sắp xếp theo thời gian và để nơi người thân cũng biết. Khi tài sản được để lại hoặc bán lại, bộ hồ sơ này trả lời ngay những câu người nhận sẽ hỏi đầu tiên.
Nếu bạn ở xa dự án, có thể nhờ một chủ căn khác hoặc ban quản trị gửi bản sao các biên bản họp mỗi năm một lần, để hồ sơ của mình không bị đứt đoạn trong những năm không có mặt ở toà nhà.
Câu hỏi thường gặp
Đất của dự án còn ít năm thì chủ căn có bắt buộc đóng góp sửa chữa phần chung không?
Nghĩa vụ đóng góp theo quy chế quản lý toà nhà và quyết định hợp lệ của hội nghị chủ sở hữu, không tự mất đi vì thời hạn đất còn ngắn. Nếu thấy cách chia chưa hợp lý, nêu ý kiến tại hội nghị và đề nghị ghi biên bản.
Có thể vừa sửa chữa vừa chờ kết quả gia hạn không?
Có thể chia sửa chữa thành giai đoạn: làm ngay phần ảnh hưởng an toàn, các hạng mục khác gắn với tiến độ gia hạn. Cách chia cần hội nghị chủ sở hữu thông qua theo quy chế.
Ai quyết định toà nhà có phải kiểm định chất lượng?
Việc kiểm định công trình theo quy định về xây dựng, có trường hợp bắt buộc, có trường hợp do chủ sở hữu đề nghị. Hãy hỏi Sở Xây dựng nơi có dự án và tra văn bản hiện hành.
Chủ đầu tư còn giữ nhiều căn thì có phải góp tiền sửa không?
Chủ đầu tư là chủ sở hữu với các căn còn giữ nên có nghĩa vụ tương ứng theo quy chế. Nếu có tranh chấp, mang quy chế và biên bản hỏi luật sư trên AI Cố Vấn.
Sửa lớn có làm thay đổi thời hạn trên sổ không?
Không. Sửa chữa, cải tạo công trình không làm thay đổi thời hạn sử dụng đất của dự án, dù khoản bỏ ra lớn đến đâu. Chỉ quyết định gia hạn của cơ quan có thẩm quyền mới thay đổi mốc kết thúc ghi trên giấy chứng nhận.