DaiLau.comDài Lâu
Tình huống hay hỏi

Được chào căn chung cư cũ sắp hết niên hạn: hiểu gì trước khi quyết định

Căn hộ trong toà chung cư đã ở mấy chục năm: niên hạn công trình khác quyền sở hữu thế nào, khi phải kiểm định, phá dỡ thì chủ căn có quyền gì, nên hỏi gì.

Old five-storey apartment block in Hai Phong with weathered walls and laundry on balconies, a man seen from behind looking up from the courtyard, overcast morning

Một toà chung cư "sắp hết niên hạn" là toà nhà đã gần tới thời hạn sử dụng theo thiết kế; chuyện đó không làm quyền sở hữu căn hộ tự chấm dứt, nhưng mở ra khả năng toà nhà phải kiểm định, rồi có thể phá dỡ và xây lại. Người mua một căn như vậy cần hiểu mình đang nhận một căn hộ kèm theo một chuỗi việc có thể xảy ra trong vài năm tới.

Bài này không khuyên mua hay không mua. Nó tách bạch ba thứ hay bị trộn vào nhau: niên hạn của công trình, quyền sở hữu căn hộ, và quyền sử dụng phần đất dưới toà nhà; rồi đi qua những gì Luật Nhà ở 2023 quy định ở mức nguyên tắc khi toà nhà phải xử lý. Mọi chi tiết như tỉ lệ bố trí lại, cách tính bồi thường, thời gian tạm cư đều phải tra văn bản hiện hành và phương án của từng địa phương.

Niên hạn, sở hữu, quyền sử dụng đất: ba thứ khác nhau

Niên hạn là tuổi thọ thiết kế của công trình, tức là khoảng thời gian toà nhà được tính toán để sử dụng an toàn. Nó là đại lượng kỹ thuật, ghi trong hồ sơ thiết kế, và có thể được điều chỉnh khi toà nhà được kiểm định. Một toà nhà đến niên hạn mà kết quả kiểm định cho thấy vẫn bảo đảm an toàn có thể tiếp tục sử dụng theo kết luận kiểm định.

Quyền sở hữu căn hộ là quyền của chủ nhà đối với căn hộ của mình. Với người Việt Nam mua căn hộ trên đất ở, Luật Nhà ở 2023 gắn thời hạn sử dụng nhà chung cư với hồ sơ thiết kế và kết quả kiểm định, chứ không đặt một con số năm cố định cho quyền sở hữu. Cách hiểu "chung cư chỉ được sở hữu 50 năm" là hiểu sai; con số ấy thường bị lẫn từ chuyện khác.

Quyền sử dụng đất dưới toà chung cư trên đất ở là quyền sử dụng chung của các chủ căn hộ, theo hình thức sử dụng ổn định lâu dài. Khi toà nhà bị phá dỡ, phần đất này không tự động thuộc về người khác; nó được xử lý theo dự án cải tạo, xây dựng lại hoặc theo quy hoạch được duyệt.

Tách được ba lớp này thì mới đọc được đúng mọi thông tin quanh căn hộ cũ. Một lời giới thiệu chỉ nói "sổ hồng lâu dài" hay chỉ nói "nhà sắp phải đập" đều mới kể một phần.

Khi toà nhà đến niên hạn, chuyện gì xảy ra theo nguyên tắc

Kiểm định chất lượng. Toà nhà hết niên hạn hoặc có dấu hiệu hư hỏng phải được kiểm định. Kết quả kiểm định là căn cứ để quyết định toà nhà còn dùng được hay không.

Nếu còn bảo đảm an toàn. Toà nhà được tiếp tục sử dụng theo thời hạn ghi trong kết luận kiểm định, có thể kèm yêu cầu sửa chữa, gia cố. Các chủ căn hộ vẫn ở và vẫn giao dịch căn hộ như bình thường.

Nếu không còn bảo đảm an toàn. Toà nhà thuộc diện phải phá dỡ để cải tạo, xây dựng lại hoặc để sử dụng cho mục đích khác theo quy hoạch. Chủ căn hộ có nghĩa vụ di dời theo quyết định của cơ quan có thẩm quyền.

Quyền của chủ căn hộ khi phá dỡ. Luật Nhà ở 2023 có các quy định về bồi thường, bố trí tái định cư, tạm cư cho chủ sở hữu. Nhận căn mới tại chỗ hay nhận tiền, tỉ lệ diện tích được bố trí, ai chịu chi phí tạm cư, đều xác định theo quy định chi tiết và phương án được duyệt.

Ai làm và trong bao lâu. Chủ đầu tư dự án cải tạo được lựa chọn theo quy định; tiến độ phụ thuộc nhiều yếu tố như sự đồng thuận của cư dân, quy hoạch, nguồn vốn. Không có mốc thời gian chung cho mọi toà nhà.

Những câu nên hỏi trước khi ký mua căn hộ cũ

Một căn hộ trong toà nhà lâu năm có thể vẫn phù hợp với nhu cầu của bạn. Để quyết định trên thông tin đầy đủ, hãy tìm câu trả lời cho những câu sau:

  • Toà nhà xây năm nào, hồ sơ thiết kế ghi niên hạn bao nhiêu năm, hiện đã đến hay chưa?
  • Toà nhà đã từng được kiểm định chưa; nếu có thì kết luận xếp loại thế nào, kết luận còn hiệu lực đến khi nào?
  • Toà nhà có nằm trong danh sách chung cư phải cải tạo, xây dựng lại mà địa phương đã công bố hay không?
  • Đã có chủ đầu tư dự án cải tạo, phương án bồi thường, tái định cư chưa; nếu có, phương án đã được phê duyệt hay mới là đề xuất?
  • Căn hộ đã có giấy chứng nhận chưa; diện tích ghi trên sổ là bao nhiêu, có phần cơi nới không được ghi nhận không?
  • Căn hộ có đang thế chấp hay có tranh chấp gì không?
  • Nếu căn hộ là nhà thuộc sở hữu nhà nước từng được bán cho người đang thuê, quá trình mua đã hoàn tất và có sổ chưa?

Câu hỏi về diện tích rất quan trọng: khi bố trí lại, người ta thường căn cứ vào diện tích được công nhận trên giấy tờ, không phải diện tích thực tế sau nhiều lần cơi nới, làm thêm ban công hay chiếm hành lang.

Đọc tình trạng toà nhà theo từng mức thông tin

Thông tin quanh một toà chung cư cũ thường đến từ nhiều nguồn với độ tin cậy khác nhau. Bảng dưới giúp bạn biết mỗi loại thông tin nói được gì.

Thông tin bạn cóNó nói được gìCòn cần hỏi thêm
Lời người bán: "sắp phá dỡ, sẽ được căn mới to hơn"Chưa nói được gì chắc chắnVăn bản nào, của cơ quan nào, đã phê duyệt chưa
Thông báo của ban quản trị toà nhà về kiểm địnhToà nhà đang hoặc sẽ được kiểm địnhKết luận kiểm định khi có
Kết luận kiểm định của đơn vị có thẩm quyềnTình trạng an toàn và hướng xử lý kỹ thuậtToà nhà có vào danh sách cải tạo chưa
Toà nhà có tên trong kế hoạch cải tạo của địa phươngĐã được xác định phải xử lýChủ đầu tư, phương án, tiến độ
Phương án bồi thường, tái định cư đã phê duyệtQuyền cụ thể của từng chủ cănCách áp dụng với căn của bạn, diện tích được tính

Càng đi xuống cuối bảng, thông tin càng chắc chắn. Những gì nằm ở dòng đầu không nên là căn cứ để trả thêm tiền hay vội ký.

Những điều hay bị bỏ sót

Thứ nhất là phần cơi nới. Toà nhà cũ thường có nhiều căn làm thêm lồng sắt, ban công, gác lửng, chiếm một phần hành lang hay sân thượng. Những phần này hiếm khi được ghi trên sổ, và khi toà nhà được xử lý, chúng thường không được tính như diện tích căn hộ. Người mua trả tiền cho diện tích thực tế nhưng có thể chỉ được công nhận diện tích trên giấy.

Thứ hai là chi phí trong thời gian chờ. Từ lúc có kết luận phải phá dỡ đến lúc nhận căn mới có thể mất nhiều năm. Chi phí tạm cư, đi lại, thay đổi trường học của con, tất cả ảnh hưởng đến cuộc sống dù quy định có hỗ trợ tạm cư.

Thứ ba là sự đồng thuận. Dự án cải tạo thường cần một tỉ lệ đồng thuận nhất định của chủ căn hộ theo quy định. Có toà nhà kéo dài nhiều năm vì cư dân không thống nhất được phương án. Khi mua, bạn sẽ là một phần của tập thể đó.

Thứ tư là chất lượng ở hiện tại. Một toà nhà sắp hết niên hạn có thể vẫn ở được, nhưng hệ thống điện, nước, thang máy, phòng cháy có thể đã xuống cấp. Đi xem nhiều lần, vào giờ khác nhau, hỏi chuyện cư dân lâu năm, nhìn khu cầu thang và tầng mái.

Căn hộ từng là nhà thuộc sở hữu nhà nước

Nhiều toà nhà tập thể cũ ban đầu là nhà thuộc sở hữu nhà nước, cho cán bộ, công nhân viên thuê. Về sau, người đang thuê được mua lại căn hộ theo chính sách bán nhà thuộc sở hữu nhà nước, rồi được cấp giấy chứng nhận. Một số căn đã qua tay nhiều người kể từ đó.

Với loại căn này, câu hỏi thời hạn ít khi là vấn đề: khi đã mua xong và có sổ, người mua là chủ sở hữu như với căn hộ thông thường. Điều cần soi là quá trình mua đã hoàn tất chưa. Có những căn người ở vẫn đang là người thuê, chưa làm thủ tục mua; giao dịch với họ thực chất là chuyển quyền thuê, không phải mua bán căn hộ, và việc này phải tuân theo quy định riêng về nhà thuộc sở hữu nhà nước.

Một chi tiết nữa là phần diện tích sử dụng chung được giao kèm khi bán nhà, như một phần cầu thang, khu phụ dùng chung giữa vài hộ. Sổ có thể ghi riêng phần này. Khi toà nhà được xử lý, cách tính phần diện tích ấy phụ thuộc phương án cụ thể. Đọc kỹ sổ để biết căn hộ được công nhận những gì, trước khi trả tiền cho những gì bạn nhìn thấy.

Một ví dụ giả định

Ví dụ giả định: một người ở Hải Phòng được chào một căn trong toà nhà năm tầng xây đã lâu. Người bán nói toà nhà "sắp được đập xây lại, được căn mới rộng hơn". Người mua hỏi ban quản trị và được biết toà nhà đã kiểm định cách đây vài năm, kết luận vẫn sử dụng được kèm yêu cầu sửa chữa một số hạng mục, chưa có trong kế hoạch cải tạo nào.

Thông tin này không bảo người mua nên hay không nên mua. Nhưng nó cho thấy lời "sắp đập, được căn rộng hơn" là chưa có căn cứ, và căn hộ cần được đánh giá như một căn đang ở được trong vài năm tới với những hạng mục cần sửa. Người mua có thể ra quyết định, thương lượng và chuẩn bị tài chính trên nền thông tin đúng.

Ngược lại, nếu toà nhà đã có phương án cải tạo được phê duyệt, người mua cần đọc kỹ phương án, đối chiếu diện tích căn hộ trên sổ, hiểu rõ mình sẽ nhận gì và khi nào. Với một phương án cụ thể có điểm khó hiểu, bạn có thể hỏi luật sư trên AI Cố Vấn, mang theo văn bản phương án và sổ căn hộ.

Câu hỏi thường gặp

Chung cư hết niên hạn thì chủ căn hộ có mất quyền sở hữu không?

Không tự động mất. Hết niên hạn dẫn tới việc kiểm định; nếu toà nhà còn an toàn thì tiếp tục sử dụng. Nếu phải phá dỡ, chủ căn hộ được bồi thường, bố trí tái định cư theo Luật Nhà ở 2023 và phương án được duyệt.

Có đúng là chung cư chỉ được sở hữu 50 năm không?

Với người Việt Nam mua căn hộ trên đất ở, Luật Nhà ở 2023 không đặt một số năm cố định cho quyền sở hữu; thời hạn sử dụng nhà chung cư gắn với thiết kế và kết quả kiểm định. Con số 50 năm thường bị lẫn với thời hạn sở hữu nhà của người nước ngoài hoặc thời hạn đất dự án.

Căn hộ cơi nới thêm có được tính khi bố trí lại không?

Thường căn cứ vào diện tích được công nhận trên giấy tờ. Phần cơi nới không được cấp phép, không có trên sổ thường không được tính như diện tích căn hộ. Cách tính cụ thể theo quy định và phương án của từng dự án.

Làm sao biết toà nhà đã được kiểm định hay chưa?

Hỏi ban quản trị toà nhà, UBND xã, phường hoặc cơ quan quản lý nhà ở cấp tỉnh. Kết luận kiểm định là văn bản cụ thể, nên xin xem bản chính hoặc bản sao thay vì nghe kể lại.

Khi toà nhà bị phá dỡ, chủ căn hộ ở đâu trong thời gian chờ?

Luật Nhà ở 2023 có quy định về bố trí tạm cư hoặc hỗ trợ tiền tạm cư cho chủ sở hữu. Hình thức cụ thể nằm trong phương án bồi thường, tái định cư được duyệt của từng dự án.

Mua căn hộ cũ có cần kiểm tra gì khác ngoài niên hạn không?

Có: sổ căn hộ, diện tích, tình trạng thế chấp, tranh chấp, nguồn gốc nếu từng là nhà thuộc sở hữu nhà nước, và chất lượng hệ thống điện, nước, thoát hiểm. Niên hạn chỉ là một phần của bức tranh.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138